-पुण्यात सुरू असलेल्या न्यायालयीन सुनावणीमुळे विनायक दामोदर सावरकर पुन्हा एकदा राष्ट्रीय चर्चेच्या केंद्रस्थानी आले आहेत. सत्याकी सावरकर यांनी केलेल्या विधानांमुळे हा वाद अधिकच तीव्र झाला आहे. दया अर्ज, गायीसंदर्भातील विचार आणि दुसऱ्या महायुद्धाच्या काळात ब्रिटिश सैन्यात भरतीचे आवाहन या मुद्द्यांनी इतिहासातील एका गुंतागुंतीच्या व्यक्तिमत्त्वाला नव्याने उजेडात आणले आहे.
पण या सगळ्यापलीकडे एक मोठा प्रश्न उभा राहतो इतिहासाचा सन्मान केला जातो आहे, की तो राजकीय सोयीप्रमाणे वापरला जातो आहे?
गौरवशाली इतिहास आणि बदललेली दृष्टी-
भारतीय स्वातंत्र्यलढा हा देशाच्या अस्मितेचा केंद्रबिंदू आहे. भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस सत्तेत असताना या इतिहासाकडे एका व्यापक आणि समतोल दृष्टिकोनातून पाहिले गेले. वैचारिक मतभेद असले तरी स्वातंत्र्यसैनिकांच्या योगदानावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करण्याची परंपरा नव्हती.
आज परिस्थिती वेगळी आहे. इतिहास हा केवळ अभ्यासाचा विषय राहिलेला नाही, तर तो राजकीय शस्त्र बनला आहे. व्यक्तिमत्त्वांचे मूल्यमापन त्यांच्या कृतींपेक्षा त्यांच्या विचारसरणीच्या आधारे केले जात आहे.
सावरकरांची गुंतागुंत: नायक की वादग्रस्त चेहरा?
विनायक दामोदर सावरकर हे नाव उच्चारताच दोन टोकाच्या प्रतिक्रिया दिसतात. एक बाजू त्यांना क्रांतिकारक, राष्ट्रभक्त आणि दूरदर्शी विचारवंत मानते. दुसरीकडे, त्यांच्या काही भूमिकांवर कठोर टीका होते.
सत्याकी सावरकरांनी मांडलेली बाजू या वादाला अधिक वास्तववादी परिमाण देते. इतिहासात काही गोष्टी घडल्या — हे नाकारता येत नाही. पण त्या कोणत्या परिस्थितीत घडल्या, याचाही विचार होणे गरजेचे आहे.
न्यायालयाच्या चौकटीबाहेरचा संघर्ष-
राहुल गांधी यांच्या वक्तव्यावरून सुरू झालेला वाद आता न्यायालयीन प्रक्रियेपलीकडे गेला आहे. तो एक विचारसरणींचा संघर्ष बनला आहे.
या संघर्षात प्रश्न सावरकरांपुरता मर्यादित नाही. प्रश्न आहे .
इतिहास कसा वाचायचा? कोणत्या नजरेतून वाचायचा? आणि त्याचा उपयोग कशासाठी करायचा?
आजच्या काळातील खरी कसोटी-
आजची सर्वात मोठी गरज आहे ती संतुलित इतिहासदृष्टीची.
इतिहासातल्या व्यक्तिमत्त्वांना देवत्व देणे किंवा त्यांना पूर्णपणे नाकारणे दोन्ही टोकाची भूमिका धोकादायक आहे.जर आपण इतिहासाकडे प्रामाणिकपणे पाहिले, तर आपल्याला त्यातील प्रेरणा आणि चुका — दोन्ही दिसतील. आणि हाच दृष्टिकोन समाजाला अधिक प्रगल्भ बनवतो.
इतिहासाचा आदर की राजकीय उपयोग?
सावरकरांवरील वाद हा केवळ एका व्यक्तीचा वाद नाही. तो भारताच्या इतिहासाकडे पाहण्याच्या पद्धतीवरचा वाद आहे.
इतिहासाचा उपयोग जर समाजाला जोडण्यासाठी केला, तर तो शक्ती बनतो.पण तोच इतिहास जर विभाजनासाठी वापरला, तर तो संघर्षाचे कारण ठरतो.
