नागपूर : नीटसारखी परीक्षा विद्यार्थ्यांसाठी केवळ एक परीक्षा नसते, तर अनेक वर्षांच्या मेहनतीचे, त्यागाचे आणि डॉक्टर होण्याच्या स्वप्नाचे फलित ठरवणारी महत्त्वाची पायरी असते. मात्र पेपरफुटी आणि परीक्षा व्यवस्थेतील गैरप्रकारांच्या घटनांमुळे प्रामाणिकपणे मेहनत करणाऱ्या विद्यार्थ्यांच्या विश्वासालाच तडा जात आहे. मेहनत, गुणवत्ता आणि प्रामाणिकपणाला खरोखरच न्याय मिळतो का, असा प्रश्न आजच्या ‘जेन झेड’च्या मनात निर्माण झाला आहे. या पार्श्वभूमीवर परीक्षा व्यवस्था अधिक पारदर्शक, सुरक्षित आणि विद्यार्थीकेंद्री करण्याबरोबरच विद्यार्थ्यांना मानसिक आधार देणारी सक्षम यंत्रणा उभारण्याची गरज तज्ज्ञांनी व्यक्त केली.
‘नागपूर टुडे’च्या विशेष ‘संवाद’ या चर्चासत्रात नीटमधील पेपरफुटी, वाढते परीक्षा गैरप्रकार, विद्यार्थ्यांवरील स्पर्धेचा ताण, पालकांच्या अपेक्षा आणि या सगळ्याचा विद्यार्थ्यांच्या मानसिकतेवर होणारा परिणाम यावर सखोल चर्चा झाली. या चर्चेत समुदाय वैद्यकशास्त्राचे प्राध्यापक व संशोधन-विकास विभागाचे उपसंचालक डॉ. सौरभ श्रीवास्तव, ‘इन्स्पायरिंग माइंड्स’च्या संस्थापक मानसोपचारतज्ज्ञ डॉ. साक्षी दिवांका, ‘विकल्प एज्युकेशन’चे संचालक ऋषी चौरसिया, वैद्यकीय प्रशिक्षणार्थी अनुष्का नाग, विद्यार्थी चैतन्य काव्य ध्रुव आणि राज शाहू सहभागी झाले.
Gold Rate
Sept 29,2026 - Time 10.30Hrs
मेहनती विद्यार्थ्यांच्या विश्वासालाच तडा-
डॉ. सौरभ श्रीवास्तव यांनी परीक्षा व्यवस्थेतील विश्वासार्हतेचा मुद्दा ठळकपणे मांडला. नीटसाठी विद्यार्थी अनेक वर्षे कठोर मेहनत घेतात. अशा वेळी पेपरफुटीसारख्या घटना घडल्यास गुणवत्तेवर आधारित व्यवस्थेवरील त्यांचा विश्वास डळमळतो. परीक्षा प्रक्रियेत तंत्रज्ञानाचा प्रभावी वापर, सायबर सुरक्षेला प्राधान्य आणि प्रत्येक टप्प्यावर कठोर देखरेख आवश्यक असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
पेपरफुटीचा मानसिकतेवर थेट परिणाम-
मानसोपचारतज्ज्ञ डॉ. साक्षी दिवांका यांनी विद्यार्थ्यांच्या मानसिक आरोग्याचा गंभीर मुद्दा मांडला. एखादा विद्यार्थी नीटसाठी अनेक वर्षे झटत असतो. त्याच्या मेहनतीनंतर परीक्षा व्यवस्थेत गैरप्रकार झाल्याची बातमी समोर आल्यास त्याला अन्यायाची भावना निर्माण होऊ शकते. निराशा, अस्वस्थता आणि मानसिक तणाव वाढण्याची शक्यता असते. अशा काळात विद्यार्थ्यांनी स्वतःला एकटे न ठेवता कुटुंबीय, मित्र किंवा विश्वासातील व्यक्तींशी संवाद साधणे गरजेचे असल्याचे त्यांनी सांगितले.
विद्यार्थ्यांच्या मनात नेमके काय सुरू आहे?
ऋषी चौरसिया यांनी विद्यार्थ्यांवरील वाढत्या शैक्षणिक आणि पालकांच्या अपेक्षांच्या दबावाकडे लक्ष वेधले. केवळ गुण किंवा एखाद्या विशिष्ट क्षेत्रातील यश म्हणजेच आयुष्यातील अंतिम ध्येय नाही. प्रत्येक विद्यार्थ्याची क्षमता आणि आवड वेगळी असते. त्यामुळे विद्यार्थ्यांवर अपेक्षांचे ओझे लादण्याऐवजी त्यांच्या मनातील भावना आणि अडचणी समजून घेण्याची गरज असल्याचे त्यांनी सांगितले.
संकटाच्या वेळी विद्यार्थ्यांनी मदत मागायची कुठे?
वैद्यकीय प्रशिक्षणार्थी अनुष्का नाग यांनी विद्यार्थ्यांसमोरील व्यावहारिक अडचणी मांडल्या. परीक्षा व्यवस्थेबाबत प्रश्न निर्माण झाल्यानंतर विद्यार्थ्यांनी मदतीसाठी नेमके कोणाकडे जावे, याची स्पष्ट माहिती अनेकदा नसते. परीक्षा प्रक्रियेची जबाबदारी कोणाची आणि गैरप्रकार रोखण्याची जबाबदारी कोण घेणार, हेही स्पष्ट असणे आवश्यक आहे. सामाजिक माध्यमांमुळे विद्यार्थ्यांमध्ये या प्रश्नांबाबत जागरूकता वाढत असली, तरी त्यांना योग्य मार्गदर्शन आणि अधिकृत मदतव्यवस्था उपलब्ध करून देणे गरजेचे असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
पेपरफुटीचे जाळे रोखण्यासाठी ठोस पावले हवीत-
राज शाहू यांनी पेपरफुटीच्या घटनांमुळे निर्माण झालेल्या अस्वस्थतेवर भाष्य केले. या समस्येकडे केवळ एका परीक्षेतील गैरप्रकार म्हणून पाहता येणार नाही. त्याचा थेट संबंध विद्यार्थ्यांच्या भवितव्याशी आणि मानसिकतेशी आहे. चर्चेदरम्यान त्यांनी आपल्या जवळच्या व्यक्तीने आत्महत्या केल्याचा अनुभवही मांडला. त्यामुळे विद्यार्थ्यांच्या मानसिक आरोग्याच्या प्रश्नाकडे अधिक संवेदनशीलतेने पाहण्याची गरज त्यांनी अधोरेखित केली.
‘पेपरफुटीविरोधात विद्यार्थ्यांचा आवाज बुलंद झाला पाहिजे’
विद्यार्थी चैतन्य काव्य ध्रुव यांनी पेपरफुटीविरोधातील आंदोलन आणि विद्यार्थ्यांच्या सहभागावर भर दिला. परीक्षा गैरप्रकारांविरोधात केवळ चर्चा करून थांबणे पुरेसे नाही, तर विद्यार्थ्यांनी लोकशाही मार्गाने आपला आवाज उठवला पाहिजे. शिक्षणाच्या मूलभूत स्तरापासूनच प्रामाणिकपणा, पारदर्शकता आणि परीक्षेतील शुचिता याबाबत जागृती निर्माण करण्याची गरज असल्याचे त्यांनी सांगितले.
आता सर्वात मोठा प्रश्न—मेहनतीवर पुन्हा विश्वास ठेवायचा कसा?
पेपरफुटी, परीक्षा गैरप्रकार, वाढती स्पर्धा, पालकांच्या अपेक्षा आणि मानसिक तणाव या सगळ्या प्रश्नांच्या केंद्रस्थानी एकच मुद्दा आहे.प्रामाणिकपणे मेहनत करणाऱ्या विद्यार्थ्याला त्याच्या मेहनतीचे फळ मिळेल, याची खात्री कशी निर्माण करायची?
‘नागपूर टुडे संवाद’मधील चर्चेतून स्पष्ट झाले की, परीक्षा व्यवस्थेवरील विश्वास केवळ कठोर नियमांनी निर्माण होणार नाही. त्यासाठी पारदर्शक प्रक्रिया, अत्याधुनिक सुरक्षा व्यवस्था, गैरप्रकारांवर तातडीची आणि कठोर कारवाई, विद्यार्थ्यांसाठी तक्रार व मदत यंत्रणा आणि मानसिक आधाराची सक्षम व्यवस्था आवश्यक आहे.
परीक्षा ही विद्यार्थ्यांच्या भविष्याची कसोटी असली, तरी त्या कसोटीवर व्यवस्थेची विश्वासार्हताही तितकीच महत्त्वाची आहे. ‘जेन झेड’च्या मनातील हा विश्वास पुन्हा निर्माण करणे, ही आता केवळ शिक्षण विभागाची नव्हे तर संपूर्ण समाजाची जबाबदारी आहे.
