नागपूर टुडे – बुद्धिबळाच्या पटावर आपल्या अचूक चालींनी जगभरातील दिग्गजांना मात देत नागपूरचे नाव आंतरराष्ट्रीय स्तरावर उज्ज्वल करणाऱ्या युवा ग्रँडमास्टर दिव्या देशमुख हिच्या शिरपेचात आता आणखी एक मानाचा तुरा खोवला गेला आहे. राष्ट्रीय क्रीडा पुरस्कार 2025 अंतर्गत दिव्या देशमुखची प्रतिष्ठेच्या अर्जुन पुरस्कारासाठी निवड करण्यात आली आहे. केंद्र सरकारकडून राष्ट्रीय क्रीडा पुरस्कारांची यादी जाहीर झाल्यानंतर नागपूरकरांच्या आनंदाला उधाण आले आहे. बुद्धिबळाच्या विश्वात भारताची आणि विशेषतः नागपूरची पताका उंचावणाऱ्या दिव्याच्या या यशामुळे संपूर्ण शहराच्या शिरपेचात मानाचा तुरा खोवला गेला आहे.
दिव्या देशमुखने आपल्या अल्प वयात बुद्धिबळाच्या क्षेत्रात जे यश संपादन केले आहे, ते केवळ तिच्या कुटुंबासाठी किंवा नागपूरसाठीच नव्हे, तर संपूर्ण महाराष्ट्रासाठी अभिमानाची बाब ठरली आहे. आंतरराष्ट्रीय बुद्धिबळाच्या पटावर भारताचा झेंडा अभिमानाने फडकविणाऱ्या दिव्याने आपल्या कामगिरीच्या जोरावर देशातील सर्वोत्तम युवा बुद्धिबळपटूंमध्ये स्थान निर्माण केले आहे.
विश्वचषक जिंकून रचला इतिहास
दिव्या देशमुखच्या कारकिर्दीतील सर्वात मोठा टप्पा म्हणजे फिडे महिला बुद्धिबळ विश्वचषकातील ऐतिहासिक विजेतेपद. जॉर्जियामध्ये झालेल्या या स्पर्धेत दिव्याने दमदार कामगिरी करत अंतिम फेरीत भारताचीच दिग्गज बुद्धिबळपटू कोनेरू हम्पीचा पराभव केला आणि विश्वविजेतेपद पटकावले. या विजयाने ती महिला बुद्धिबळ विश्वचषक जिंकणारी पहिली भारतीय महिला ठरली.
या ऐतिहासिक कामगिरीनंतर दिव्याचे नाव केवळ नागपूर किंवा महाराष्ट्रापुरते मर्यादित राहिले नाही, तर संपूर्ण देशभरात तिची चर्चा झाली. बुद्धिबळाच्या जागतिक नकाशावर भारताची ताकद दाखवून देताना दिव्याने नागपूरच्या क्रीडा संस्कृतीलाही नवी ओळख मिळवून दिली.
नागपूरच्या लेकीने देशाची मान उंचावली
नागपूर हे संत्रानगरी, उपराजधानी आणि ऐतिहासिक शहर म्हणून ओळखले जाते. मात्र आता या ओळखीत ‘बुद्धिबळाची नगरी’ अशी नवी ओळख जोडण्याचे काम दिव्या देशमुखने केले आहे. तिच्या यशामुळे नागपूरमधील अनेक लहान-मोठ्या बुद्धिबळपटूंना नवी प्रेरणा मिळाली आहे.
दिव्याने दाखवून दिले आहे की, जागतिक स्तरावर पोहोचण्यासाठी केवळ मोठ्या शहरात जन्म घेणे आवश्यक नाही. मेहनत, सातत्य, शिस्त, योग्य मार्गदर्शन आणि जिंकण्याची जिद्द असेल तर नागपूरसारख्या शहरातूनही जागतिक विजेता घडू शकतो.
अर्जुन पुरस्कार म्हणजे मेहनतीची राष्ट्रीय पावती
क्रीडा क्षेत्रातील सातत्यपूर्ण आणि उल्लेखनीय कामगिरीची दखल घेण्यासाठी भारत सरकारकडून अर्जुन पुरस्कार प्रदान केला जातो. मागील काही वर्षांतील कामगिरीसोबत नेतृत्वगुण, खिलाडूवृत्ती आणि शिस्त यांचाही विचार या पुरस्कारासाठी केला जातो. त्यामुळे दिव्याला मिळालेला हा सन्मान तिच्या आंतरराष्ट्रीय कामगिरीवर सरकारने उमटवलेली मानाची मोहोर मानली जात आहे.
राष्ट्रीय क्रीडा पुरस्कार 2025 मध्ये दिव्या देशमुखसोबत बुद्धिबळपटू विदित गुजराथी यांच्यासह विविध क्रीडा प्रकारांतील खेळाडूंची अर्जुन पुरस्कारासाठी निवड झाली आहे. एकूण 17 खेळाडूंची अर्जुन पुरस्कारासाठी निवड झाल्याचे वृत्त आहे.
विश्वविजेतेपदापासून अर्जुन पुरस्कारापर्यंतचा प्रवास
दिव्याचा प्रवास पाहिला तर हा पुरस्कार एका दिवसाच्या कामगिरीचा परिणाम नाही. लहान वयापासूनच तिने बुद्धिबळाच्या पटावर आपली वेगळी ओळख निर्माण करण्यास सुरुवात केली. देशांतर्गत स्पर्धांपासून आंतरराष्ट्रीय स्तरापर्यंत सातत्याने उत्कृष्ट कामगिरी करत तिने अनेक पदके आणि विजेतेपदे आपल्या नावावर केली.
भारताच्या बुद्धिबळ संघाच्या यशातही दिव्याचा महत्त्वाचा वाटा राहिला आहे. तिच्या आक्रमक खेळाची शैली, प्रतिस्पर्ध्याच्या चालींचा अचूक अंदाज घेण्याची क्षमता आणि अत्यंत कठीण परिस्थितीतही शांतपणे निर्णय घेण्याची तिची हातोटी यामुळे ती अल्पावधीतच जागतिक स्तरावरील चर्चेचा विषय ठरली.
महाराष्ट्र सरकारकडूनही झाला होता भव्य सन्मान
विश्वचषक विजेतेपद मिळवल्यानंतर दिव्या देशमुखचा महाराष्ट्रात मोठ्या उत्साहात गौरव करण्यात आला होता. नागपुरात झालेल्या नागरी सत्कार सोहळ्यात तिचा सन्मान करण्यात आला. राज्य सरकारने तिच्या ऐतिहासिक कामगिरीची दखल घेत तिला तीन कोटी रुपयांचे पारितोषिक देण्याचा निर्णय घेतला होता. महाराष्ट्र बुद्धिबळ संघटनेनेही तिचा गौरव केला होता.
दिव्याच्या यशाचा हा गौरव सोहळा नागपूरकरांसाठी विशेष ठरला होता. आता अर्जुन पुरस्काराच्या रूपाने तिच्या कामगिरीला देशपातळीवरील आणखी एक मोठी मान्यता मिळाली आहे.
नागपूरच्या क्रीडा क्षेत्रासाठी नवी प्रेरणा
दिव्या देशमुखला मिळालेला अर्जुन पुरस्कार हा केवळ एका खेळाडूचा सन्मान नाही. तो नागपूरच्या क्रीडा क्षेत्रातील नव्या पिढीसाठी प्रेरणादायी संदेश आहे. शहरातील बुद्धिबळाच्या पटावर बसणाऱ्या प्रत्येक मुला-मुलीसमोर आता दिव्याचे उदाहरण आहे.
‘आपणही विश्वविजेता होऊ शकतो’, ‘आपणही देशाचे प्रतिनिधित्व करू शकतो’, ‘आपल्या शहराचे नाव जगाच्या नकाशावर नेऊ शकतो’ असा आत्मविश्वास दिव्याच्या यशामुळे निर्माण झाला आहे.
‘नागपूरची लेक’ ते ‘देशाचा अभिमान’
दिव्या देशमुख आज केवळ नागपूरची लेक राहिलेली नाही; ती देशाची अभिमानाची खेळाडू बनली आहे. मात्र तिच्या यशामागे नागपूरच्या मातीतून मिळालेली प्रेरणा, कुटुंबाचे पाठबळ, प्रशिक्षकांचे मार्गदर्शन आणि वर्षानुवर्षांची कठोर मेहनत आहे.
बुद्धिबळाच्या 64 घरांच्या पटावर चाल खेळताना दिव्याने केवळ प्रतिस्पर्ध्याला पराभूत केले नाही, तर आपल्या स्वप्नांनाही विजय मिळवून दिला आहे. तिच्या प्रत्येक विजयासोबत नागपूरचे नाव पुढे गेले आणि आता अर्जुन पुरस्काराच्या माध्यमातून हेच नाव देशाच्या क्रीडा क्षेत्रातील मानाच्या यादीत आणखी ठळकपणे उमटले आहे.
दिव्या देशमुखच्या या अभूतपूर्व यशामुळे नागपूरच्या क्रीडा क्षेत्रात आनंदाचे वातावरण असून, तिच्यावर अभिनंदनाचा वर्षाव होत आहे. तिची ही ‘दिव्य’ वाटचाल भविष्यात आणखी मोठ्या शिखरांकडे जावो, हीच नागपूरकरांची अपेक्षा आहे.
