पर्समध्ये गोळ्यांची पट्टी असते आणि जवळपास दर आठवड्याला ती बदलली जाते. डोकेदुखी आता एखादी घटना राहिलेली नाही, ती एक कायमस्वरूपी स्थिती बनली आहे, जिच्यावर उपचार करण्याऐवजी तिच्यासोबत जुळवून घेतले जाते.
ही सवयच दीर्घकाळ चालणारी डोकेदुखी दुर्लक्षित करणे सोपे करते. पुरेशा वेळा येणारे दुखणे शेवटी लक्षण वाटेनासे होते.
बहुतेक डोकेदुखी ही मोठी समस्या नसते. पण कधीकधी, दुखणे गंभीर असते आणि त्वरित मदतीची गरज असते. डोकेदुखीसाठी डॉक्टरांची गरज कधी असते हे समजून घेणे उपयुक्त ठरते.
डोकेदुखी सामान्य आहे आणि धोकादायक नाही
जगभरातील दर 10 पैकी 4 लोकांमध्ये डोकेदुखी सामान्य आहे. 2021 मध्ये मोजणी केली असता हा आकडा जवळपास 3 अब्ज लोकांपर्यंत पोहोचला. पृथ्वीवरील फार कमी आरोग्य समस्या इतक्या लोकांना प्रभावित करतात, आणि म्हणूनच डोकेदुखीकडे इतक्या सहजपणे दुर्लक्ष केले जाते. इतकी सामान्य गोष्ट क्वचितच वैद्यकीय समस्या वाटते.
डॉक्टर डोकेदुखीकडे प्रामुख्याने दोन प्रकारे पाहतात. पहिला प्रकार म्हणजे मायग्रेनसारखी डोकेदुखी. या स्वतःच मुख्य समस्या असतात, पण त्या मेंदूला हानी पोहोचवत नाहीत. दुसऱ्या प्रकारात काही डोकेदुखी इशारा देणाऱ्या असतात. या तेव्हा होतात जेव्हा दुसरी काही समस्या सुरू असते, जसे की एखादी दुखापत, आजार, किंवा डोक्यातील वाढलेला दाब.
बहुतेक डोकेदुखी पहिल्या गटात मोडत असल्याने, सहसा घाबरण्याचे कारण नसते. तरीही, दुखण्याचा नमुना बदलू लागला किंवा नवीन जाणवत असेल, तर डॉक्टरांकडून डोकेदुखी तपासून घेणे शहाणपणाचे ठरते.
डॉक्टरांना कधी भेटावे?
इथे तीव्रतेपेक्षा वारंवारता जास्त महत्त्वाची ठरते. महिन्यातून 15 किंवा अधिक दिवस उद्भवणारी आणि सलग तीन महिने तशीच राहणारी डोकेदुखी डॉक्टर क्रॉनिक म्हणतात. सौम्य दुखणेही यात मोजले जाते. महिन्यातील 20 दिवस सौम्य दुखणे जाणवणे हे काही तीव्र झटक्यांइतकेच योग्य तपासणीस पात्र ठरते.
नमुन्यातील बदलही तितकाच महत्त्वाचा असतो. ज्या व्यक्तीला 20 वर्षे तेच मायग्रेन आहे तिला त्याचे स्वरूप चांगले माहीत असते. मात्र, वेगळ्या पद्धतीने वागू लागलेली डोकेदुखी दुखणे वाढलेले नसतानाही लक्ष देण्यास पात्र ठरते.
शेवटचा संकेत म्हणजे उपचार अपयशी ठरणे. एकेकाळी काम करणाऱ्या पण आता दुखण्याला जेमतेम स्पर्श करणाऱ्या गोळ्या हे स्वतःच एक संकेत आहे. लवकर झोपायला भाग पाडणारी डोकेदुखीही तेच सांगते. दर महिन्याला एक कामाचा दिवस खाणारी डोकेदुखीही तेच सांगते. अशा वेळी स्वतःहून उपचार करण्याची मर्यादा संपलेली असते.
असे संकेत ज्यांची वाट पाहू नये
त्याच दिवशी तपासणी आवश्यक
एखादी डोकेदुखी एका मिनिटापेक्षा कमी वेळात अचानक खूप तीव्र झाल्यास, ही मोठी आणीबाणी आहे. आतापर्यंतचे सर्वात तीव्र दुखणे जाणवणे याचा अर्थ मेंदूजवळ रक्तस्राव होत असू शकतो. अशा व्यक्तीने ताबडतोब डॉक्टरांची मदत घेतली पाहिजे.
ताप आणि पुढे वाकवता न येणारी ताठर मान यांसह येणारी डोकेदुखी त्याच तासात आणीबाणीची काळजी मागते. मेंदूभोवतीचा संसर्ग वेगाने पसरतो, आणि उशीर हाच कायमस्वरूपी नुकसानाचे कारण ठरतो.
डोक्याला झालेली दुखापत किंवा पहिल्यांदाच आलेला झटकाही (सीझर) ताबडतोब डॉक्टरांची गरज असल्याचे दर्शवतो.
प्रतीक्षा करण्याऐवजी लवकर अपॉइंटमेंट
वयाच्या 50 व्या वर्षानंतर सुरू झालेली पूर्णपणे नवीन डोकेदुखी तपासणीस पात्र ठरते, कारण वय वाढल्यास त्यामागे एखादे मूळ कारण असण्याची शक्यता वाढते.
आडवे झोपल्यावर, खोकल्यावर, शिंकल्यावर किंवा जोर लावल्यावर वाढणारी, किंवा उठल्यावर अधिक तीव्र होऊन उलटीसोबत येणारी डोकेदुखी कवटीच्या आतील वाढलेल्या दाबाकडे इशारा करते.
कर्करोगाचा इतिहास असलेल्या, रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत असलेल्या, किंवा वजन का कमी होते आहे हे स्पष्ट नसलेल्या व्यक्तीच्या बाबतीतही हेच लागू होते, ज्यासाठी गोळीऐवजी योग्य स्पष्टीकरण आवश्यक असते.
सातत्याने वाढत जाणारी डोकेदुखी, म्हणजेच आठवड्यांगणिक हळूहळू वाढत जाणारे दुखणे, आणि अंधुक किंवा दुहेरी दिसण्यासोबत येणारी डोकेदुखीही याच गटात मोडते.
Brain specialist in Nagpur कडून केलेली योग्य तपासणी सहसा एका परीक्षणाने आणि गरज भासल्यास स्कॅनने या प्रश्नांचे निराकरण करते.
गोळ्या कधीकधी समस्या का बनतात
वारंवार होणाऱ्या डोकेदुखीवर वारंवार गोळ्या घेणाऱ्या लोकांमध्ये एक क्रूर चक्र तयार होते. 3 महिन्यांहून अधिक काळ वेदनाशामक औषधांचा नियमित वापर स्वतःच रोजची डोकेदुखी निर्माण करू शकतो, ज्यामुळे आणखी औषधांची गरज भासते.
3 महिन्यांच्या काळात वेदनाशामक औषध किती वेळा वापरले जाते यावरून औषधांचा अतिवापर ठरवला जातो. साध्या वेदनाशामक गोळ्या महिन्यातून 15 किंवा अधिक दिवस, किंवा मायग्रेनच्या गोळ्या, ओपिओइड्स, किंवा संयुक्त औषधांसारखी अधिक तीव्र औषधे महिन्यातून 10 किंवा अधिक दिवस वापरणे, हा अतिवापर मानला जातो.
सर्वसाधारण लोकसंख्येत याचे प्रमाण 0.5% ते 2.6% इतके आहे, तरीही तज्ज्ञांच्या डोकेदुखी क्लिनिकमध्ये येणाऱ्या रुग्णांपैकी मोठा हिस्सा हाच असतो.
वारंवार औषध घेणे थांबवणे हे बरे वाटण्याच्या दिशेने पहिले पाऊल आहे. मात्र, हे डॉक्टरांचा सल्ला घेतल्यानंतरच करावे, कारण भविष्यातील डोकेदुखी टाळण्यासाठी डॉक्टर नवीन औषधही लिहून देऊ शकतात.
शरीर जुळवून घेत असताना एक किंवा दोन आठवडे दुखणे अधिक तीव्र वाटू शकते. त्यामुळे एकट्याने औषध बंद करणे कठीण होते, म्हणून डॉक्टरांची मदत घेणे हाच सर्वोत्तम मार्ग ठरतो.
तज्ज्ञांशी सल्लामसलत प्रत्यक्षात काय असते
इथे बहुतांश निदानाचे काम रुग्णाचा इतिहासच करतो.
तुम्ही किमान 4 ते 6 आठवडे तुमच्या डोकेदुखीची नोंद ठेवली पाहिजे, जी केवळ स्मरणशक्तीवर अवलंबून राहण्यापेक्षा डॉक्टरांसाठी अधिक उपयुक्त ठरू शकते. वेळ, जागा, इशारा देणारी लक्षणे, कारणीभूत घटक, झोप, आणि औषधांचा वापर याही गोष्टी महत्त्वाच्या असतात.
यानंतर एक तपासणी केली जाते ज्यात डोळ्यांच्या मागील भागात वाढलेल्या दाबाची चिन्हे, तसेच तोल, ताकद आणि संवेदनांशी संबंधित समस्या तपासल्या जातात.
स्कॅन नियमितपणे नव्हे तर निवडकपणे मागवले जातात. तुमची डोकेदुखी मायग्रेनसारखी दिसत असेल आणि शारीरिक तपासणी सामान्य असेल, तर तुम्हाला ब्रेन स्कॅनचीही गरज नसू शकते.
संरचनात्मक कारण निश्चित झाल्यानंतरच neurologist in Nagpur किंवा शल्यचिकित्सक टीमकडे पाठवणे संबंधित ठरते.
डोकेदुखीत टाळायच्या सामान्य चुका
लगेच ब्रेन स्कॅन मागणे ही एक मोठी चूक आहे. सामान्य इमेजिंग डोकेदुखीवर उपचार करत नाही, आणि दुखण्याशी संबंध नसलेले असामान्य निष्कर्ष अनेकदा चिंता निर्माण करू शकतात.
दुसरी चूक म्हणजे महिन्यांगणिक हळूहळू, कोणाच्याही नकळत वेदनाशामक गोळ्यांची वारंवारता वाढवणे. बहुतेक औषधांच्या अतिवापरामुळे होणाऱ्या डोकेदुखीची सुरुवात अशीच होते.
तिसरी चूक म्हणजे आधीची डोकेदुखी निरुपद्रवी होती म्हणून बदललेल्या नमुन्याकडे दुर्लक्ष करणे. इतिहास घाबरण्यापासून वाचवू शकतो, नवीन समस्येपासून नाही.
चौथी चूक म्हणजे झटके गोळ्यांना प्रतिसाद देत आहेत म्हणून प्रतिबंधात्मक उपचार वगळणे. प्रतिबंधाचा उद्देश झटके किती वेळा होतात हे कमी करणे आहे, जे एखादा झटका थांबवण्यापेक्षा वेगळे उद्दिष्ट आहे.
तज्ज्ञांचे मत काय बदलते
बहुतेक डोकेदुखी म्हणजे नुसते मायग्रेन किंवा टेन्शन हेडेक असतात ज्यांच्यावर योग्य उपचार झालेले नसतात. या स्थितीमागचे नेमके कारण सापडल्यानंतरच त्यांच्यावर उपचार शक्य होतो. याचा अर्थ निदान आणि उपचारासाठी तुम्हाला तज्ज्ञाचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. बहुतेक प्रकरणांमध्ये, हा तज्ज्ञ एक न्यूरोलॉजिस्ट असू शकतो ज्याला सर्व प्रकारच्या डोकेदुखीशी संबंधित सर्वोत्तम औषधे माहीत असतात.
