नागपूर – भारतीय संस्कृतीत मकर संक्रांतीचा सण अत्यंत पवित्र आणि आध्यात्मिकदृष्ट्या महत्त्वाचा मानला जातो. सूर्यदेव धनु राशीतून मकर राशीत प्रवेश करतात, त्या क्षणापासून उत्तरायण काळाची सुरुवात होते. शास्त्रांनुसार उत्तरायण हा देवांचा दिवस मानला जातो आणि या काळात केलेले दान, जप व सत्कर्मांचे फळ अनेक पटींनी वाढते. त्यामुळे मकर संक्रांती हा सण केवळ उत्सव नसून आत्मशुद्धी आणि पुण्यसंचयाचा दिवस मानला जातो.
मात्र, या शुभ दिवशी काही नियमांचे पालन न केल्यास सूर्यदेव अप्रसन्न होऊ शकतात. ज्योतिषशास्त्रानुसार अशा चुका केल्यास कुंडलीत सूर्यदोष निर्माण होतो. सूर्य कमकुवत झाल्यास व्यक्तीच्या जीवनात मान-सन्मानाची हानी, कामात अडथळे, आत्मविश्वासात घट आणि कौटुंबिक तणाव वाढू शकतो. म्हणूनच मकर संक्रांतीच्या दिवशी योग्य आचरण करणे अत्यंत आवश्यक मानले जाते.
या दिवशी पहाटे लवकर उठून स्नान करणे शुभ समजले जाते. स्नानानंतर तांब्याच्या भांड्यातून सूर्यदेवांना अर्घ्य अर्पण केल्यास सूर्याची कृपा लाभते. अर्घ्यात लाल फुले, तांदूळ आणि तीळ घालावेत. सूर्य मंत्रांचा जप आणि सूर्य चालीसाचे पठण केल्याने मानसिक शांती मिळते तसेच कुंडलीतील सूर्य मजबूत होतो, असे मानले जाते.
मकर संक्रांतीला दानाचे विशेष महत्त्व आहे. या दिवशी आपल्या क्षमतेनुसार गरजू लोकांना तीळ, गूळ, खिचडी, उबदार कपडे किंवा ब्लँकेट दान करावे. गायींना हिरवा चारा घालणे आणि पितरांसाठी तर्पण अर्पण करणे देखील अत्यंत पुण्यकारक मानले जाते. अशा कर्मांमुळे घरात सुख-समृद्धी नांदते, अशी श्रद्धा आहे.
दुसरीकडे, या दिवशी काही गोष्टी टाळणे तितकेच आवश्यक आहे. मकर संक्रांतीच्या दिवशी मांसाहार, मद्यपान तसेच कांदा आणि लसूण यांसारखे तामसिक पदार्थ सेवन करू नयेत. अपशब्द वापरणे, वाद घालणे किंवा कोणत्याही गरीब, असहाय्य व्यक्तीचा अपमान करणे अशुभ मानले जाते. शास्त्रांनुसार अशा वागणुकीमुळे सूर्यदोष अधिक तीव्र होऊ शकतो.
स्नान आणि दान न करता अन्न किंवा पाणी ग्रहण करू नये, असेही सांगितले जाते. तसेच या दिवशी उशिरापर्यंत झोपणे निषिद्ध मानले जाते, कारण हा काळ सूर्यऊर्जेचे स्वागत करण्याचा असतो. घरात कलह होईल अशी कोणतीही कृती करू नये. तुळशीची पाने तोडणे, झाडे छाटणे किंवा नकारात्मक कामे करणे टाळावे.
या सर्व गोष्टींचे पालन केल्यास मकर संक्रांतीच्या दिवशी सूर्यदेवांची विशेष कृपा प्राप्त होते, अशी मान्यता आहे. योग्य आचार-विचार आणि श्रद्धेने साजरी केलेली मकर संक्रांती जीवनात सकारात्मक ऊर्जा, यश आणि स्थैर्य घेऊन येते.
