– पंतप्रधान नरेंद्र मोदी 28 मे रोजी नवीन संसद भवनाचे उद्घाटन करणार आहेत. यावेळी पंतप्रधान मोदी संसद भवनाच्या बांधकामात योगदान देणाऱ्या 60 हजार श्रमयोगींचाही सन्मान करणार आहेत, अशी माहिती केंद्रीय गृहमंत्री अमित शहा यांनी दिली. नव्या संसदेच्या उद्घाटनाच्या निमित्ताने ऐतिहासिक परंपरेला पुन्हा जिवंत केले जाणार आहे. नव्या संसदेत सेंगोल (राजदंड) बसवला जाईल. तामिळनाडूतील विद्वान पंतप्रधानांना हा ‘राजदंड’ भेट देतील, त्यानंतर संसदेत हे स्थायीत्व स्थापित केले जाईल. सेंगोल (राजदंड) पूर्वी अलाहाबादच्या संग्रहालयात ठेवण्यात आले होते.
अमित शहांनी सांगितला ‘राजदंड’चा इतिहास :
स्वातंत्र्याच्या वेळी पंडित नेहरूंना जेव्हा विचारण्यात आले होते की, सत्ता हस्तांतरणाच्या वेळी काय आयोजन करावे? नेहरूजींनी सहकाऱ्यांशी चर्चा केली. सी गोपालाचारी हे देखील या चर्चेत सहभागी झाले होते. या चर्चेत सेंगोलची प्रक्रिया चिन्हांकित केली गेली. पंडित नेहरूंनी तामिळनाडूतून पवित्र सेंगोल मिळवले आणि ब्रिटिशांकडून सेंगोल स्वीकारले. म्हणजे पारंपारिक पद्धतीने ही शक्ती आपल्याकडे आली आहे . सेंगोल हे चोल साम्राज्याशी जोडले गेल्याची माहिती शहा यांनी दिली.
सेंगोलचा इतिहास आणि तपशीलात जातो. सर्वात महत्वाची गोष्ट अशी आहे की जो सेंगोल प्राप्त करतो त्याच्याकडे न्याय्य आणि न्याय्य शासन असणे अपेक्षित आहे. हे चोल साम्राज्याशी संबंधित आहे. तामिळनाडूच्या पुजाऱ्यांकडून धार्मिक विधी करण्यात आले. स्वातंत्र्याच्या वेळी नेहरूजींच्या हाती सोपवण्यात आले तेव्हा प्रसारमाध्यमांनी त्याला प्रसिद्धी दिली. 1947 नंतर त्यांचा विसर पडला. त्यानंतर 1971 मध्ये तमिळ विद्वानांनी त्याचा उल्लेख करून पुस्तकात त्याचा उल्लेख केला.भारत सरकारने 2021-22 मध्ये त्याचा उल्लेख केला. 1947 मध्ये उपस्थित असलेले 96 वर्षीय तमिळ विद्वानही त्याच दिवशी तिथे असतील.
सेंगोल हा शब्द संस्कृत सांकूपासून आला –
सेंगोल हा संस्कृत शब्द “संकु” वरून आला आहे, ज्याचा अर्थ “शंख” असा होतो. हिंदू धर्मातील शंख ही एक पवित्र वस्तू होती आणि ती बहुधा सार्वभौमत्वाचे प्रतीक म्हणून वापरली जात असे. सेंगोल राजदंड हे भारतीय सम्राटाच्या सामर्थ्याचे आणि अधिकाराचे प्रतीक होते. हे सोन्याचे किंवा चांदीचे बनलेले होते आणि बहुधा मौल्यवान दगडांनी सजवलेले होते. सेंगोल राजदंड सम्राट औपचारिक प्रसंगी घेऊन जात असे आणि त्याचा वापर त्याच्या अधिकाराचे प्रतिनिधित्व करण्यासाठी केला जात असे. भारतातील सेंगोल राजदंडाचा इतिहास प्राचीन काळापासून शोधला जाऊ शकतो. सेंगोल राजदंडाचा पहिला ज्ञात वापर मौर्य साम्राज्याने (322-185 BCE) केला होता. मौर्य सम्राटांनी त्यांच्या विशाल साम्राज्यावर त्यांचा अधिकार दर्शविण्यासाठी सेंगोल राजदंडाचा वापर केला. सेंगोल राजदंडाचा वापर गुप्त साम्राज्य (320-550 AD), चोल साम्राज्य (907-1310 AD) आणि विजयनगर साम्राज्य (1336-1646 AD) यांनी देखील केला होता.
सेंगोल राजदंड हा मुघल साम्राज्याने (1526-1857) शेवटचा वापरला होता.
मुघल सम्राटांनी त्यांच्या विशाल साम्राज्यावर त्यांचा अधिकार दर्शविण्यासाठी सेंगोल राजदंडाचा वापर केला. ब्रिटीश ईस्ट इंडिया कंपनीने (1600 – 1858) भारतावरील अधिकाराचे प्रतीक म्हणून सेंगोल राजदंड देखील वापरला होता.
1947 नंतर वापरला नाही राजदंड –
1947 मध्ये भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर, सेंगोल राजदंड भारत सरकारने वापरला नाही. तथापि, सेंगोल राजदंड अजूनही भारतीय राजाच्या सामर्थ्याचे आणि अधिकाराचे प्रतीक आहे. हे भारताच्या समृद्ध इतिहासाची आठवण करून देणारे आहे आणि ते देशाच्या स्वातंत्र्याचे प्रतीक आहे.
अलाहाबाद संग्रहालयात ठेवण्यात आले सेंगोल –
अलाहाबाद संग्रहालयात दुर्मिळ कला संग्रह म्हणून ठेवलेली सोन्याची काठी आत्तापर्यंत नेहरूंची सोन्याची काठी म्हणून ओळखली जात आहे. अलीकडेच चेन्नईच्या एका गोल्डन कोटिंग कंपनीने अलाहाबाद म्युझियम प्रशासनाला या काठीची महत्त्वाची माहिती दिली होती. ही काठी नसून सत्ता हस्तांतरणाचा दंड असल्याचा दावा कंपनीने केला आहे. गोल्डन ज्वेलरी कंपनी VBJ (Voommidi Bangaru Jewellers) असा दावा करते की त्यांच्या वंशजांनी हा राजदंड 1947 मध्ये शेवटच्या व्हाईसरॉयच्या विनंतीवरून बनवला होता.
