नागपूर : जानेवारी 2018 ते जानेवारी 2023 या कालावधीत मानवी वन्यजीव संघर्षामुळे 350 लोकांना आपला जीव गमवावा लागला. आतापर्यंत 2,200 हून अधिक लोक जखमी झाले, अशी माहिती आरटीआयच्या अहवालातून समोर आली आहे. भारतातील वाघांच्या संख्येत होणारी वाढ हा एक साकारात्मक विकास आहे. मात्र दुसरीकडे त्यांच्या अधिवासाच्या संकुचिततेमुळे मानवी वन्यजीव संघर्ष पेटला आहे. टायगर स्टेटस रिपोर्ट 2022 मध्ये मानव आणि वन्यजीव यांच्यातील संघर्षांसह वन्यप्राण्यांच्या अधिवासाच्या संकुचिततेमुळे भेडसावणाऱ्या धोक्यांच्या श्रेणीवर प्रकाश टाकण्यात आला आहे. ज्याची तातडीने दखल घेणे आवश्यक आहे.
कार्यकर्ते अभय कोलारकर यांनी आरटीआयद्वारे मिळवलेल्या माहितीनुसार, गेल्या सहा वर्षांत महाराष्ट्रात एचडब्ल्यूसीमध्ये झालेली वाढ चिंताजनक आहे. महाराष्ट्राच्या वन विभागाने जानेवारी 2018 ते जानेवारी 2023 दरम्यान HWC मुळे बाधित कुटुंबांना नुकसानभरपाई देण्यासाठी तब्बल 377.56 कोटी रुपये खर्च केले आहेत. या कालावधीत 350 लोकांना आपला जीव गमवावा लागला. तसेच यामुळे 2,200 हून अधिक लोक जखमी झाले आहेत. राज्य सरकारने 2018-19 मध्ये 65.58 कोटी रुपये, 2019-20 मध्ये 70 कोटी रुपये, 2020-21 मध्ये 80 कोटी रुपये, 2021-22 मध्ये 80 कोटी रुपये आणि 2022-23 मध्ये सर्वाधिक 81.37 कोटी रुपये भरपाई दिली आहे.
HWC मुळे होणारे बहुतेक मृत्यू वाघ आणि बिबट्यासारख्या मोठ्या प्राण्यांनी केलेल्या हल्ल्यांमुळे होतात. कमी होत जाणारे जंगल आच्छादन आणि वाढत्या मानव-वन्यजीव परस्परसंवादामुळे या घटनांमध्ये वाढ झाल्याचे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे.
व्याघ्र स्थिती अहवाल 2022 मध्ये असे दिसून आले आहे की मध्य भारतीय उच्च प्रदेश आणि पूर्व घाट लँडस्केपमध्ये 1,161 वाघांसह देशात सर्वाधिक वाघ आहेत. पाच व्याघ्र प्रकल्प असलेल्या विदर्भात वाघांची संख्या मोठी आहे.
त्याचप्रमाणे, 2022-23 मध्ये महाराष्ट्रात HWC मध्ये गेल्या सहा वर्षांत सर्वाधिक 105 मानवी मृत्यूची नोंद झाली आहे. 2018-19 मध्ये मानवी मृत्यूंची संख्या 33 होती, 2019-20 मध्ये ती 39 होती, 2020-21 मध्ये ती 89 होती आणि 2021-22 मध्ये मृतांची संख्या 84 होती.
भारतातील वाघांच्या संख्येत झालेली वाढ ही चांगली बातमी असली तरी, HWC मधील वाढ ही नागिरिकांसाठी चिंतेची बाब ठरत आहे.
तसेच मानव आणि वन्यजीव यांच्यातील संघर्ष कमी करण्यासाठी सरकार आणि वन्यजीव संरक्षण संस्थांनी एकत्रितपणे काम करणे आणि वाघांचे दीर्घकालीन अस्तित्व सुनिश्चित करण्यासाठी त्यांचे अधिवास संरक्षित करणे आणि त्यांचे व्यवस्थापन करणे आवश्यक आहे.
टायगर स्टेटस रिपोर्ट 2022 नुसार, मध्य भारतीय हायलँड्स आणि ईस्टर्न घाट लँडस्केपमध्ये सर्वाधिक 1,161 वाघ आहेत. विदर्भात पाच व्याघ्र प्रकल्प (TRs) आहेत – ताडोबा-अंधारी व्याघ्र प्रकल्प (TATR), पेंच व्याघ्र प्रकल्प (PTR), मेळघाट व्याघ्र प्रकल्प (MTR), नवेगाव-नागझिरा व्याघ्र प्रकल्प (NNTR) आणि बोर व्याघ्र प्रकल्प (BTR) देशात सर्वाधिक वाघांची उपस्थिती नोंदवली.
